اخبار

یکی از مهمترین متغیرهای فرهنگی مرتبط با پدافند غیر عامل باورها و ارزش های نهادینه شده در ساختمان ذهنی افراد است

یکی از مهمترین متغیرهای فرهنگی مرتبط با پدافند غیر عامل باورها و ارزش های نهادینه شده در ساختمان ذهنی افراد است
یادداشت عمران خودآموز مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام به مناسبت 8 آبان ماه " روز پدافند غیرعامل"

فرهنگ و پدافند غیر عامل

در فرهنگ دهخدا «پدافند» از دو واژه «پد» و «آفند» تشکیل شده است. پد یا پاد پیشوندی است به معنی ضد، متضاد، پی و دنبال که هرگاه قبل از واژه قرار گیرد، معنای آن را معکوس می­کند. واژه آفند نیز به معنای جنگ، جدال، پیکار و دشمنی است. بر این اساس «پدافند» به معنی حفظ جان مردم و تضمین امنیت افراد جامعه در شرایط بحرانی است. پدافند به دو شاخه عامل و غیر عامل تقسیم می­شود. «پدافند عامل» را دفاع در مقابل دشمن با به کارگیری سلاح  و تجهیزات جنگی و تکنیک­های رزمی به منظور از کار انداختن ماشین جنگی دشمن می­دانند. اما «پدافند غیر عامل» را مجموعه ه­ایی از اقدامات غیر مسلحانه که باعث افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب پذیری، تداوم فعالیت­های ضروری، ارتقای پایداری ملی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدید­ها شود می­دانند. حال این تهدیدها می­تواند از جانب دشمن، خشم طبیعت یا دیگر سوانح باشد.

پدافند و پدافند غیرعامل، از بدو خلقت مورد توجه جدی بشر بوده است. از آن زمان که انسان ­های اولیه غار نشین با تغییر شکل سنگ؛ توانستند وسایل دفاعی بسازند تا از حمله حیوانات وحشی در امان بمانند، تا ساخت سپر، جوشن، زره، برج و بارو، قلعه­ های محکم و مرتفع، حفر خندق، دروازه ­های مستحکم و ... در راستای «پدافند» و «پدافند غیر عامل» بوده و تا امروز که با استفاده از تکنولوژی مدرن و در مقابله با ویروس کرونا، این روند کماکان تداوم دارد.

پدافند غیرعامل در حوزه ­های مختلف سیاسی،  اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، صنعتی، نظامی، راه و شهرسازی، زیرساخت­ های فنی و کشاورزی، تولید، فناوری اطلاعات، و ... دارای مصادیق خاص خود است. این مهم به صورت تخصصی و طی بخشنامه شورای پدافند غیر عامل استان، از طرف استانداری به کلیه دستگاه ­های اجرایی ابلاغ شده است. کارگزاران حوزه فرهنگ و هنر نیز از این قاعده مستثنی نبوده و «پدافند غیر عامل» شامل مصادیق متعددی در حوزه فرهنگ است. یکی از مهمترین متغیرهای فرهنگی مرتبط با پدافند غیر عامل باورها و ارزش­ های نهادینه شده در ساختمان ذهنی افراد است. باورهایی که کنش انسان در موقعیت­ های مختلف بحرانی یا غیر بحرانی را جهت می­دهد. پیر بوردیو جامعه ­شناس آمریکایی از عادت واره­ هایی(هابیتوس) یاد می­کند که ساختارهای تجسم یافته و ملکه­ ی ذهن شده­ ی افراد است. باورهایی که ریشه در میزان سرمایه­ های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی فرد دارند و در شرایط مختلف، رفتار انسان را شکل می­دهند.

در بحث پدافند غیرعامل و به ویژه در شرایط بروز بحران­ ها، کیفیت رفتار و کنش افراد جامعه یکی از مهمترین مؤلفه ­ها در مدیریت بحران است. رفتارهایی که بیشتر آنها بر اساس عادت­ واره ­هایی است که در ساختمان ذهنی افراد نهادینه شده است. این مهم در سیاست­ های اجرایی پدافند غیرعامل فرهنگی کشور نیز لحاظ شده است. در بند 6 این سیاست­ ها؛ به موضوع توسعه و تعمیق آموزش­ های پدافند غیر عامل با بهره ­گیری از ظرفیت­ های فرهنگی و در بند 7 استفاده حداکثری از قابلیت ­ها و توانمندی­ های هنرمندان، انجمن­ ها، سرمایه ­گذاران و اصحاب فرهنگ و هنر در نهادینه سازی فرهنگ پدافند غیرعامل اشاره شده است. یکی از مهمترین ابزارهای فرهنگی برای تأثیر گذاری بر رفتار، ابزار «رسانه» است. پیشرفت ­های شگرف تکنولوژی در سال­های اخیر؛ فضای مجازی را، به یکی از اثرگذارترین رسانه­ ها بر رفتار افراد جامعه تبدیل کرده است. تحلیل ابعاد مختلف رفتاری افراد جامعه در شرایط بحرانی نیاز به بررسی بیشتری دارد و در حوصله این گفتار نمی­ گنجد. اما به عنوان نمونه به یکی از مصادیق آن که «تجمع» است اشاره می­شود. تقریباً می­شود به صورت کلی اذعان داشت یکی از عادت ­واره­ های ما ایرانیان در پس هر حادثه «تجمع» در اطراف محل حادثه است. در هنگام بروز سیل، زلزله، سوانح رانندگی، آتش ­سوزی، در بیمارستان، مرگ بستگان یا آشنایان، و ... اولین و بدیهی­ ترین واکنش ما ایرانیان تجمع است. در این که حضور به موقع افراد و کمک به افراد سانحه دیده مفید واقع می­شود شکی نیست. اما باید توجه داشت که این حضور و این مفید بودن تابع شرایط و حد و حدود خود است و هرگاه از شرایط خود عبور کند ممکن است نه تنها مفید نباشد، بلکه صدمات جبران ناپذیری به دنبال داشته باشد. تصور کنید امدادرسانانی که به خاطر ازدحام و ترافیک، امکان رسیدن به موقع برایشان میسر نشود. یا پرسنل بیمارستان که به خاطر ازدحام همراهان نتوانند خدمات درمانی را به موقع ارایه نمایند. یا در این شرایط کرونایی برگزاری مراسمات سوگواری که ناقض اصل رعایت فاصله اجتماعی بوده و منجر به تشدید سرایت بیماری می­شود. لذا مشاهده می­شود که موضوع «پدافند غیر عامل» مصادیق متعدد و فراوانی در حوزه فرهنگ دارد که پرداختن به آنها؛ رسالت مهم کارگزاران فرهنگ با استفاده از ابزار رسانه و به ویژه، بهره ­گیری از فضای مجازی است.

عمران خودآموز

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام

۷ آبان ۱۳۹۹ ۱۴:۵۲
روابط عمومی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام |

نظرات بینندگان

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید